دماهای بالا در لندن باعث فشار جدی بر سیستم عصبی میشود و عملکرد شناختی را کاهش میدهد. پژوهشهای جدید نشان میدهند که گرما میتواند زمان واکنش و حافظه کوتاهمدت را بهطور قابلتوجهی تحت تأثیر قرار دهد.
موجهای حرارتی و تأثیر آنها بر عملکرد مغز
در طول این هفته، دمای هوای لندن به شکلی غیرقابلقبول بالا رفت؛ بهطوری که ایستگاههای هواشناسی کشور انگلستان رکورد تاریخی ژوئن را با ۳۶٫۱ درجهٔ سانتیگراد (حدود ۹۷ درجهٔ فارنهایت) ثبت کردند. این دما نه تنها برای شهروندان، بلکه برای پژوهشگران و متخصصان سلامت عمومی یک هشدار جدی به شمار میرود؛ زیرا هر چه دمای محیط بالاتر باشد، فشار بیشتری بر سیستم عصبی مرکزی وارد میشود.
چرا دمای بالا میتواند مغز را «خراب» کند؟
مغز انسان به دمای داخلی حدود ۳۷ درجهٔ سانتیگراد حساس است. وقتی دمای محیط بهطور ناگهانی افزایش مییابد، مکانیزمهای خنککنندهٔ طبیعی بدن (عرقکردن، گشاد شدن عروق پوست) قادر به جبران این اختلاف نیستند. در نتیجه، دمای مغز به تدریج بالا میرود و این امر میتواند باعث اختلال در انتقال سیگنالهای الکتریکی، کاهش تواناییهای شناختی و حتی آسیب دائمی به سلولهای نورونی شود.
پژوهشهای جدید: ارتباط مستقیم بین گرما و عملکرد شناختی
تیمهای علمی در چندین دانشگاه اروپایی به بررسی تأثیر موجهای حرارتی بر عملکرد شناختی پرداختهاند. نتایج اولیه نشان میدهد که در روزهای با دمای بالای ۳۵ درجهٔ سانتیگراد، زمان واکنش، دقت در انجام وظایف پیچیده و حافظهٔ کوتاهمدت بهطور قابلتوجهی کاهش مییابد. این کاهش عملکرد نه تنها در افراد سالم، بلکه در بیماران مبتلا به اختلالات عصبی مانند صرع یا بیماری آلزایمر نیز مشهود است.
مکانیزمهای فیزیولوژیکی: از استرس حرارتی تا التهاب مغزی
در مواجهه با گرما، بدن با افزایش سطح هورمونهای استرس (مانند کورتیزول) واکنش نشان میدهد. این هورمونها میتوانند بهصورت مستقیم بر ساختارهای مغزی مانند هیپوکامپ (مسئول حافظه) تأثیر بگذارند. علاوه بر این، دمای بالا میتواند باعث فعال شدن مسیرهای التهابی شود؛ بهطوری که پروتئینهای التهابی در مغز تجمع یافته و بهتدریج عملکرد سیناپسها را مختل میکنند.
چگونه میتوان از آسیبهای حرارتی به مغز پیشگیری کرد؟
پیشنهادات عملی برای کاهش خطرات ناشی از گرما شامل موارد زیر است:
- استفاده از محیطهای خنکدار (کولر، تهویه مطبوع) در ساعات اوج گرما.
- نوشیدن مقدار کافی مایعات الکترولیتی برای جبران تعریق و حفظ تعادل الکترونی.
- اجتناب از فعالیتهای ذهنی سنگین (مثل کار با دادههای پیچیده یا بازیهای استراتژیک) در زمانهای گرم.
- پوشیدن لباسهای سبک و رنگهای روشن که جذب نور خورشید را کاهش میدهند.
- اگر احساس سرگیجه، سردرد یا اختلال در تمرکز دارید، بهسرعت به مکان سایهدار یا خنک بروید و در صورت لزوم به پزشک مراجعه کنید.
آینده پژوهشها: پیشبینی اثرات گرما بر سلامت مغز
با افزایش فراوانی و شدت موجهای حرارتی در سراسر جهان، محققان در تلاشاند تا مدلهای پیشبینی دقیقتری برای تأثیرات طولانیمدت گرما بر سلامت مغز توسعه دهند. این مدلها میتوانند به سیاستگذاران کمک کنند تا زیرساختهای شهری (مانند فضاهای سبز، سایهبانها) را بهگونهای طراحی کنند که نه تنها رفاه عمومی، بلکه حفاظت از عملکرد شناختی جمعیت را نیز تضمین نمایند.
منبع: MIT Technology Review
